Siyasi arenadaki bazı isimlerin sergilediği tutumlar ve gerçekleştirdikleri pazarlıklar üzerine söylenecek çok şey olsa da, bu “yer değiştirmelerin” arkasındaki korkular zamanla gün yüzüne çıkacaktır. Buğra Gökce gibi liyakatli bir aday varken, mevcut belediye başkanının adaylığı daha en başından soru işaretleri yaratmıştı. Hiçbir somut temeli olmayan “güvenilir figür” tanıtımları, iki yıl gibi kısa bir sürede yerle bir oldu. Kimse üzerine alınmasın ancak bu durum, Menderes’in “odunu bile aday göstersem seçtiririm” şeklindeki meşhur ve abartılı yaklaşımını anımsatıyor.
Ülke genelinde yoksulluk had safhaya ulaşmışken, fonlarla halkın kaynakları sömürülürken ve özgürlükler kısıtlanırken, CHP’ye yönelik operasyonlar ve belediyelere yargı yoluyla müdahaleler sürerken iktidara methiyeler düzmek, 1 milyon 250 bin İzmirli seçmen tarafından bir hakaret olarak görülecektir. Ancak siyasetin bu karanlık dehlizlerinden çıkıp, anlamlı bir konuya, Nobel Tıp Ödülü’nün arkasındaki ilginç bilimsel hikayeye odaklanmakta fayda var.
Bilim İnsanları Su Yosununu Neden İnceledi?
Bir araştırmacı durup dururken neden bir su yosunu hücresini (alg) mercek altına alır? Nobel Tıp Ödülü’nü kazanan sinir bilimcilerin asıl odak noktası görme duyusuydu. Gözü olmayan bir algin ışığı nasıl algıladığı sorusu, bilimsel bir merakı tetikledi. İnsanlar gibi gelişmiş gözleri olmasa da, tek hücreli canlılar bile ışığı fark edip ona göre yönlenebilirler. Bilim insanları, Chlamydomonas isimli küçük, tek hücreli algin ışığı algılama mekanizmasını çözmek istediler ve bu sürecin proteinler aracılığıyla gerçekleştiğini saptadılar.
Işığı Algılayan Kanalrodopsin Nedir?
Yapılan araştırmalar sonucunda “kanalrodopsin” adı verilen özel bir protein türü keşfedildi. Bu protein, alg hücresinin dış zarında konumlanarak adeta zeki bir sensor gibi çalışmaktadır. Proteinin bir kısmı hücre dışındaki suya, diğer kısmı ise hücre içine bakmaktadır. İçerisinde ışığı emme özelliğine sahip retinaldehit adlı küçük bir molekül barındırır. Işık bu moleküle çarptığında retinaldehitin biçimi değişir ve hücre zarında bir geçit açılır. Bu durum sinyal iletimini başlatır ve algin yüzme eylemi gerçekleşir.
Optogenetik Yöntemi Nasıl Uygulanıyor?
Bilim dünyasını heyecanlandıran asıl soru, bu kanalrodopsin proteininin sinir hücrelerine yerleştirilip yerleştirilemeyeceği oldu. Araştırmacılar, sinir hücrelerini sadece ışık tutarak kontrol edip edemeyeceklerini merak ettiler ve sonuç başarılı oldu. Bu keşif, optogenetik bilim dalının doğuşunu sağladı. Optik fiberler yardımıyla fare beynine ışık gönderildiğinde, kanalrodopsin aktifleşiyor ve hücreler uyarılıyor. Bu yöntem sayesinde bilim insanları; hafıza, uyku, duyusal algı ve hareket gibi süreçlerde hangi sinir hücrelerinin rol oynadığını gözlemleyebiliyorlar.
Gelecekte Tıpta Neler Değişecek?
Optogenetik yönteminin özellikle körlük tedavisinde büyük bir çığır açması bekleniyor. Retina dejenerasyonu olan bireylerde, ışığı algılayan hücreler yok olduktan sonra geriye kalan sinir hücrelerine ışığa duyarlı bu proteinler yerleştiriliyor. Bu sayede hücrelerin yeniden ışığa tepki vermesi ve görme yetisinin kısmen geri kazanılması amaçlanıyor. Gelecekte kırmızı veya mavi ışık kullanılarak yapılacak cerrahi işlemlerle görme kaybı önlenebilir veya nörodejeneratif hastalıklar durdurulabilir. Ayrıca, beynin işlevsiz noktalarını belirleyerek kaygıyı azaltan ilaçlar veya epilepsi tedavileri geliştirilmesi hedefleniyor.
Nobel Tıp Ödülü’nü Kimler Kazandı?
Meraklarının peşinden giden ve bu büyük keşfe imza atan üç isim; Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel, tıp dünyasına yaptıkları bu katkıyla Nobel Ödülü’ne layık görüldüler. İnsanlık için yeni umut kapıları aralayan bu bilimsel öykü, Nobel açıklamaları ve çeşitli bilimsel kaynaklardan derlenmiştir.