YENİ Parti TBMM Grubu’nun hazırladığı haftalık ekonomi raporu, finansal piyasalarda yaşanan sarsıntının ağır maliyetini tüm çıplaklığıyla ortaya koydu. Raporda, kamu denetim mekanizmalarının gözetimi altında bazı hisselerin değerinin yapay şekilde katlanmasıyla başlayan “fon krizinin” yarattığı tahribatın her geçen gün daha belirgin hale geldiği ifade edildi.
Merkez Bankası Rezervlerinde Ne Kadarlık Bir Kayıp Yaşandı?
Ekonomik sarsıntının en net görüldüğü alanlardan biri Merkez Bankası rezervleri oldu. 28 Ağustos ile 25 Eylül tarihlerini kapsayan dört haftalık periyotta, bankanın döviz rezervleri 17 milyar dolar eriyerek 182.8 milyar dolardan 171.2 milyar dolara geriledi. Aynı dönemde, swap işlemleri hariç tutulduğunda net rezervlerin 16 milyar dolarlık azalışla 39.9 milyar dolara düştüğü görüldü. Veriler, rezervlerdeki bu kan kaybının 25 Eylül – 2 Ekim haftasında da sürdüğünü ve miktarın 166 milyar dolara kadar çekildiğini öngörüyor.
Dolarizasyon Neden Yeniden Hız Kazandı?
Fon krizinin piyasaları vurduğu son bir ayda, yatırımcıların para piyasası fonlarındaki tasarrufları 633 milyar lira azalış göstererek 2 trilyon 301 milyar liradan 1 trilyon 677 milyar liraya kadar indi. Bu süreçte bankalardaki vadeli TL mevduatlarında 332 milyar liralık bir genişleme yaşanırken, döviz mevduatları da hareketlendi. Yurt içi yerleşiklerin döviz mevduatı kağıt üzerinde 1 milyar dolar artmış görünse de, altın fiyatlarındaki düşüşten kaynaklanan parite etkisi arındırıldığında, döviz hesaplarındaki gerçek büyümenin 8 milyar doları bulduğu saptandı.
Risk Primi ve Dış Borçlanma Maliyetleri Nasıl Değişti?
Türkiye’nin uluslararası piyasalardaki risk göstergesi olan CDS primlerinde de ciddi bir bozulma kaydedildi. Ağustos ayı sonunda 217.35 olan 5 yıl vadeli risk primi, kriz sonrası 34.75 puan yükselerek 252.10 seviyesine ulaştı. Bu artış, borçlanma faizlerini de yukarı çekti. 5 yıl vadeli dolar cinsi tahvillerin faizi yüzde 6.59’dan yüzde 7.53’e tırmanırken, Hazine 30 Eylül’de gerçekleştirdiği yeni borçlanmada yüzde 7.65 faiz oranıyla karşılaştı. Oysa yılın önceki aylarında bu oranlar yüzde 6.4 ile 6.9 bandında seyrediyordu.
Bankacılık Sektöründeki Takipteki Krediler Ne Durumda?
BDDK tarafından paylaşılan günlük bülten verilerine göre, fon depremi bankaların kredi portföylerini de olumsuz etkiledi. Bankaların tahsil edemediği için takibe aldığı kredi miktarı, sadece Eylül ayı içerisinde 60 milyar lira artış gösterdi. 29 Eylül verilerine göre, batık kredi toplamı 844 milyar liradan 904 milyar liraya yükseldi. Bu durum, takipteki kredilerin bir ay gibi kısa bir sürede yüzde 7’den fazla arttığını gösteriyor.
Borsa ve Şirket Değerlerinde Ne Kadar Erime Oldu?
Krizin borsa ayağındaki faturası ise oldukça kabarık oldu. Borsa İstanbul’da işlem gören tüm halka açık hisselerin toplam değeri yüzde 22.8 oranında azalarak 9.5 trilyon liradan 7.3 trilyon liraya geriledi; bu da 44.3 milyar dolarlık bir kayba işaret ediyor. Şirketlerin toplam piyasa değerlerindeki düşüş ise yüzde 23.9’u buldu. Bir ay öncesine kadar 22.9 trilyon lira olan toplam değer, 17.6 trilyon liraya inerken, şirketlerin piyasa değerinden toplamda 108 milyar dolar silinmiş oldu.