Manisa’nın Soma ilçesinde yer alan İmbat Madencilik bünyesindeki kömür ocağında 1 Ekim tarihinde yaşanan ve 5 madencinin ölümüyle sonuçlanan göçük, Türkiye’deki maden güvenliği sistemini bir kez daha tartışmaların odağına yerleştirdi. Toplam bütçesi 17,6 milyon avro olarak duyurulan ve Avrupa Birliği ile Türkiye’nin ortak finansmanıyla hayata geçirilen Madencilikte İş Sağlığı ve Güvenliğinin Geliştirilmesi Projesi (MİSGEP) sonrası yaşanan bu trajedi, harcanan milyonların madenlerdeki gerçek karşılığını sorgulattı.
MİSGEP Projesi Kapsamında Neler Yapıldı? (Ne?)
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından paylaşılan resmi verilere göre, Kasım 2019’da hayata geçirilen 17,6 milyon avroluk MİSGEP, 2023 yılının Kasım ayında noktalandı. Proje süresince Türkiye genelindeki 29 farklı ilde bulunan 30’u kömür, 50’si metal madeni olmak üzere toplam 80 işletmeye gidildi. Bu süreçte 7 bin 800 çalışana ulaşıldığı belirtilirken, yeraltı ocaklarına 420 saha ziyareti yapıldı.
Bakanlık, ziyaretler neticesinde her işletme için özel “Tavsiye Raporları” hazırladığını ve eski önerilerin takibini yaparak yeni riskleri belirlediğini açıkladı. 2023 yılı faaliyet raporunda ise saha çalışmalarının ardından “somut olarak yüzde 47 iyileştirme” sağlandığı ifade edildi. Ayrıca yeraltı madenlerine 31,9 milyon lira hibe desteği verilirken; 322 tahliye eğitimi, 17 teknik bülten ve 12 iş kazası analizi gibi çalışmalar yürütüldü. Ancak Soma’daki son kaza, bu kağıt üzerindeki iyileştirmelerin sahadaki kalıcılığını tartışmaya açtı.
Madenlerdeki Can Kayıpları Neden Durdurulamıyor? (Neden?)
İş Sağlığı ve Güvenliği Federasyonu (İSAF) Genel Başkanı Mehmet Şeyhmus Ensari, mevzuat ve denetimlerin kağıt üzerinde kalmasını eleştirerek şu ifadeleri kullandı: “Artık her maden kazasından sonra ‘Kaza nasıl meydana geldi?’ sorusunu sormak yeterli değildir. Asıl sormamız gereken ‘Türkiye’de bunca mevzuata, denetime, eğimine ve milyonlarca avroluk projeye rağmen neden işçilerimiz hâlâ madenlerde hayatını kaybediyor?’ olmalı. Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliği konusunda temel sorun artık mevzuatın yokluğu değildir. Sorun, mevzuatın sahada ne ölçüde uygulandığı, denetimin ne kadar etkin olduğu, tespit edilen eksikliklerin gerçekten giderilip giderilmediği ve işverenlerin güvenliği üretim kadar öncelikli bir yönetim unsuru olarak görüp görmediğidir.”
Faciadan Kimler Etkilendi ve İstatistikler Ne Diyor? (Kim?)
İSİG Meclisi, DİSK, CHP ve SGK verilerine bakıldığında, güvenlik projelerinin başladığı 2019 yılının Ocak ayından bugüne kadar madenlerde en az 501 işçi hayatını kaybetti. Mehmet Şeyhmus Ensari, 2013 ile 2025 yılları arasında madencilik sektöründe en az 1267 emekçinin öldüğünü vurgulayarak, “Artık tek tek kazaları değil, sistemin kendisini sorgulamamız gerekiyor” değerlendirmesinde bulundu. İSİG Meclisi’nin raporlarına göre bu ölümlerin 507’si göçük ve ezilme, 363’ü ise zehirlenme ve boğulma kaynaklı yaşandı.
İmbat Madencilik Hakkında Hangi Sorular Soruluyor? (Nasıl?)
Bölgedeki en büyük işletmelerden biri olan İmbat Madencilik’in MİSGEP kapsamında denetlenip denetlenmediğini soran Ensari, şu soruların yanıtlanmasını istedi: “Eğer listedeyse; Hangi tarihlerde, kaç kez ziyaret edilmiştir? Hangi riskler tespit edilmiştir? Kaç düzeltici ve önleyici öneride bulunulmuştur? Bu önerilerin kaçı yerine getirilmiştir? Son saha ziyareti ne zaman yapılmıştır? Proje tamamlandıktan sonra işletmeye yönelik herhangi bir izleme ve takip mekanizması uygulanmış mıdır?”
YENİ Parti Genel Başkanı Özgür Özel, 2019 yılında Emin Karaçam’ın öldüğü kaza sonrası TBMM’ye soru önergesi vermişti. Dönemin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Fatih Dönmez, ocağın denetlendiğini ve mevzuata aykırı eksikliklerin tespit edilerek ilgili bakanlığa ve ruhsat sahibine rapor edildiğini belirtmişti.
Geçmişten Bugüne İmbat Madencilik’teki Kazalar (Ne Zaman?)
İşletmede yıllar içinde meydana gelen kazaların kronolojisi şu şekildedir:
- 24 Mart 2009: 200 metre derinde tavan çökmesi sonucu 1 Ölü, 1 Yaralı.
- 18 Ağustos 2014: Hafriyat ve yüzey kazısı (dekapaj) sırasında 1 Ölü.
- 2 Eylül 2014: Maden içi vagon ile tahkimat arasına sıkışma nedeniyle 1 Ölü.
- 22 Ağustos 2016: Banda düşme sonucu 1 Ölü.
- 6 Ocak 2017: İş makinesi altında ezilerek 1 Ölü.
- 13 Ocak 2019: Kömür tozu patlaması ve malzeme kayması ile 1 Ölü, 1 Yaralı.
- 29 Ağustos 2019: Bant temizliği sırasında yaşanan kazada 1 Ölü.
- 10 Nisan 2020: Bakım ve onarımda tavan göçmesiyle 3 Ölü, 1 Yaralı.
- 25 Eylül 2020: Açık sahada kamyon kazası sonucu 1 Ölü.
- Ekim 2022: Kömür sahasındaki kepçe kazasında 1 Ölü.
- 1 Ekim 2026: Doğu-5 panosundaki tavan göçmesi sebebiyle 5 Ölü, 2 Yaralı.