Düşünce dünyasının, eğitimin, insan haklarının ve vicdanın simge ismi, “hocaların hocası” İoanna Kuçuradi, 90. yaş gününe sadece iki gün kala aramızdan ayrıldı. Onun vefatıyla dünyamız biraz daha yalnızlaşırken, geride bıraktığı entelektüel boşlukla yoksullaştı. Etik değerleri günlük yaşantımızın merkezine yerleştirmek için ömrü boyunca benzersiz bir çaba sarf eden Kuçuradi, felsefenin sadece teorik bir tartışma alanı değil, insanın varoluşuna hizmet eden bir rehber olduğunu kanıtladı.
İoanna Kuçuradi Kimdir ve Felsefeye Nasıl Yaklaşırdı?
O, felsefeyi fildişi kulelerden indirerek hayatın tam kalbine sokan bir isimdi. Hacettepe, Maltepe ve Koç üniversitelerinde felsefe bölümleri kuran Kuçuradi; Türkiye Felsefe Derneği, Uluslararası Felsefe Federasyonu, Paris ve Viyana uluslararası felsefe enstitüleri gibi pek çok kurum ve sivil toplum kuruluşunda kritik görevler üstlendi. Ancak tüm bu akademik başarılarının ötesinde, her şeyden önce “insan” olduğu için bu adımları attı. Yazar Sertaç Çelik’in ona yakıştırdığı “Çağımızın Antigone’si” tanımı, onun tavizsiz etik duruşunu en iyi özetleyen ifadelerden biri oldu.
Kuçuradi’nin İnsan Hakları ve Etik Anlayışı Neleri Kapsıyordu?
Kuçuradi’ye göre insan, değer üretebildiği ölçüde değerliydi. O, insan onurunu, emeğini ve yaratılan tüm değerleri savunmayı hayatının gayesi edindi. Akademik unvanlarından ziyade bir öğretmen edasıyla, yetiştirdiği öğrenciler ve yazdığı kitaplar aracılığıyla topluma dokundu. Okullarda sanat, etik ve felsefe öğretilmesinin 20 yıl sonra daha ahlaklı bir Türkiye yaratacağına inanırdı. Varlık Vergisi dönemini bilen, 6-7 Eylül olaylarına ve Hrant Dink suikastına tanıklık eden bir aydın olarak, bu toplumsal acıların yükünü omuzlarında taşıdı.
Toplumsal Dönüşüm İçin Önerileri Nelerdi?
İlkokul seviyesinden itibaren çocuklara “insanlaşma eğitimi” verilmesi gerektiğini savunan Kuçuradi, insan onurunun korunmasını her türlü eylemin temel amacı olarak görürdü. Onun derslerine katılmayanlar bile, elden ele dolaşan sözleriyle düşünmenin ve sorgulamanın ne kadar büyük bir erdem olduğunu öğrendi. Hukuksuzluğun aslında bir ahlaksızlık olduğunu vurgulayan hoca, “Düşünceye düşünceyle karşı çıkılır, cezayla değil” ilkesini her fırsatta hatırlatırdı. İyiliğin bir çıkar beklentisiyle değil, sadece insan olduğumuz için yapılması gerektiğini savunur, karşı görüşte olunan kişilerin bile haklarının korunması gerektiğini haykırırdı.
İoanna Kuçuradi’nin Fikir ve Saygı Hakkındaki Görüşü Neydi?
Bilinenin aksine, her fikre saygı duyulması gerektiği düşüncesine karşı çıkardı. “Fikirler saygı konusu değildir, insanlar saygı konusudur. Fikirler değerlendirme konusudur” diyerek, eleştirel aklın önemini vurgulardı. Bilgelik ile zarafeti şahsında birleştiren Kuçuradi, ilkelerini büyük bir masumiyet ve yalınlıkla sunan nadir bilim insanlarından biriydi.
Yazarla Yollarının Kesişmesi ve Son Buluşma Ne Zaman Gerçekleşti?
Onunla yollarımız 70’li yıllarda, Sanat Dergisi döneminde kesişti. Bizi bir araya getiren isim, onun kıymetli öğrencisi ve yazarımız Füsun Akatlı olmuştu. 12 Eylül askeri darbesinin ardından, insan haklarına en çok ihtiyaç duyulan o karanlık günlerde daha sık görüşür olduk. Alçakgönüllülüğüyle hayranlık uyandıran Kuçuradi, aynı zamanda PEN Yazarlar Derneği’nin onur üyesiydi.
Onunla son karşılaşmamız 12 Ocak 2024 tarihinde, Maltepe Belediyesi ve İstasyon Dergisi tarafından düzenlenen ödül törenindeydi. Sunay Akın’dan çeşitli disiplinlere kadar 20 kişiye verilen “Cumhuriyetin Aydınlık Yüzü Ödülü” alanlar arasında ben de vardım. Ödülümü Ekrem İmamoğlu’ndan alırken yaptığım konuşmada, “20 kişi değiliz, yalnız değiliz. Mustafa Kemal Atatürk’ün akıl ve bilim yolundan ilerleyen, seçimini doğru yapan, geriye değil, ileri bakan her Türkiye vatandaşı Cumhuriyetin aydınlık yüzüdür. Bu ödülü ülkemin tüm aydınlık yüzleri için alıyorum” ifadelerini kullanmıştım. Bu sözlerin ardından hocaların hocası beni sımsıkı kucaklayarak öpmüştü; bu, onun bana son armağanı oldu.
İnsana verilen değer ve düşünmeyi öğretme misyonuyla yaşayan sevgili İoanna Kuçuradi, bizlere bıraktığın ışığı asla söndürmeyeceğiz.