Türk tarihinin en kritik dönüm noktalarından biri olan Sakarya Meydan Muharebesi, 23 Ağustos 1921 tarihinde başlayarak tam 22 gün 22 gece boyunca kesintisiz devam etti. Mustafa Kemal Paşa tarafından “çok büyük ve kanlı savaş” manasına gelen Melhame-i Kübra olarak adlandırılan bu mücadele, Anadolu’yu işgal etmek isteyen Yunan kuvvetlerinin püskürtülmesiyle sonuçlandı. Bu büyük zafer, 13 Eylül 1683’teki Viyana Kuşatması’ndan beri süregelen 238 yıllık geri çekilmenin Sakarya’da durdurulması anlamına geliyordu.
Sakarya Meydan Muharebesi Neden Bir Dönüm Noktasıdır?
Tarihçi Prof. Dr. Mehmet Emin Elmacı, Sakarya Zaferi’nin Batı karşısında sürekli geri adım atan Türk ordusunun gerçekleştirdiği son savunma savaşı olduğunu hatırlattı. Elmacı, bu sürecin önemini şu sözlerle açıkladı: “Özellikle tam da bu aşamada meclisten geçen başkomutanlık yasası ile Mustafa Kemal Paşa önemli bir yetki elde etmiş ve bu yetki sayesinde halkın ordusuna yardımını oluşturacak tekalif-i milliye emirlerini yayınlayarak bir sene sonraki Büyük Taarruza Türk ordusunu hazır hale getirmişti.”
Zaferin Siyasi ve Diplomatik Sonuçları Nelerdir?
Sakarya’daki başarının sadece askeri değil, aynı zamanda siyasi ve diplomatik bir kader tayini olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Mehmet Emin Elmacı, TBMM Hükümeti’nin iç cephede kontrolü tamamen sağladığını belirtti. Yunan ordusunun taarruz gücünün kırılmasıyla dengelerin Türk tarafına geçtiğini ifade eden Elmacı, stratejik üstünlüğün kazanılmasıyla yaşanan gelişmeleri şöyle aktardı: “Siyasi gücü artan TBMM, doğuda 13 Ekim 1921 tarihli Kars Antlaşması ile Doğu sınırlarını kesinleştirmiş, güneyde ise 20 Ekim 1921 tarihli Ankara Antlaşması ile Fransa ile ilişkiler dostluk çerçevesine çekilmişti.”
İtilaf Devletleri Arasındaki Blok Nasıl Parçalandı?
Fransa’nın TBMM’yi resmen tanıması ve Anadolu’daki askerlerini çekmesinin ardından Türkiye ile daha samimi bir bağ kurulduğunu söyleyen Elmacı, bu durumun İtilaf Devletleri arasındaki diplomatik bütünlüğü bozduğuna dikkat çekti. Bu siyasi hamlelerin, emperyalist güçlerin Sevr planlarından vazgeçmeye başladığının bir göstergesi olduğu vurgulandı.
Mustafa Kemal Paşa’nın Askerliğe Dönüşü Nasıl Oldu?
Muharebe ile birlikte Mustafa Kemal Paşa‘nın yeniden aktif askerlik mesleğine döndüğünü belirten Elmacı, Çanakkale’deki başarılarıyla tanınan paşanın orduya kumanda etmesinin birlikler üzerinde büyük bir moral ve sevk-idare birliği yarattığını söyledi. Zaferin ardından TBMM tarafından Başkomutan’a “Mareşal” rütbesi ve “Gazi” unvanı verilmesi, Ankara Hükümeti’nin halk nezdindeki otoritesini ve meşruiyetini en üst seviyeye çıkardı. Sonuçta Sakarya Zaferi, askeri imkansızlıkları aşarak Türk ulusunun varoluş kavgasını stratejik bir başarıya dönüştürdü.
Yeni Bir Savaş Stratejisi: Sathı Müdafaa Nedir?
Sakarya Meydan Muharebesi, dünya askeri literatürüne giren yeni bir taktiğin de uygulama alanı oldu. Yunan ordusunun yoğun saldırılarıyla savunma hattında kırılmalar yaşandığında, Mustafa Kemal Paşa o meşhur emrini verdi: “Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır.” Klasik savaş düzeninin aksine tüm vatan toprağını savunma alanı olarak gören bu teori, Yunan tarafının zafer beklentilerini boşa çıkardı.
22 gün boyunca süren çarpışmalarda tüm kaynaklarını tüketen Yunan ordusu, 10 Eylül 1921 itibarıyla taarruz gücünü kaybetti. Türk ordusunun karşı taarruza geçmesiyle düşman kuvvetleri Sakarya Nehri’nin batısına sürüldü. Bu savaş aynı zamanda çok sayıda rütbelinin kaybı nedeniyle “Subaylar Savaşı” olarak tarihe geçti. Çarpışmalarda Türk ordusu 277 subay şehit verirken, Yunan ordusu 208 subayını kaybetti.