Kanada sınırları içerisinde 1948 ile 2004 yılları arasında işletilen ve yaklaşık 7,6 milyon ons altın üretiminin gerçekleştirildiği kapalı bir maden sahasında, yer altında hapsedilen yüz binlerce ton zehirli arsenik tozu için inovatif bir geri kazanım tekniği hazırlandı. Çevresel bir tehdit olarak görülen bu atıkların, geliştirilen yeni yöntemle ekonomik bir değere dönüştürülmesi hedefleniyor.
Toksik Atıklar Maden Sahasında Nasıl Muhafaza Ediliyor?
Cevher işleme operasyonları esnasında arsenopirit mineralinden yayılan arsenik gazının soğumasıyla ortaya çıkan arsenik trioksit tozu, günümüzde yerin 24 ila 76 metre altındaki 14 farklı podda, beton bariyerlerin arkasında saklanıyor. Personel üzerindeki hayati riskler ve maden tünellerinin karmaşık yapısı sebebiyle yüzeye çıkarılamayan, %79 oranında arsenik trioksit ihtiva eden bu tehlikeli maddelerin, mevcut projeler doğrultusunda dondurma tekniğiyle yaklaşık 100 yıl boyunca denetim altında tutulması planlanıyor.
Geri Kazanım Teknolojisi Hangi Aşamaları Kapsıyor?
Laboratuvar ortamında geliştirilen yeni teknoloji, temelde iki kritik aşamadan meydana geliyor:
- Çözünme ve Ayrıştırma: Atıklar, su veya hafif alkali yapıdaki bir çözelti içinde eritilerek arseniğin %99’undan fazlasının sıvı faza geçmesi sağlanıyor. Bu süreçte altın çözünmediği için, zehirli bileşen ayrıştırıldıktan sonra altının geri kazanılması çok daha kolay bir hal alıyor.
- Çökeltme: Elde edilen çözeltiye tiyoüre dioksit (thiourea dioxide) ilave edilerek, arseniğin metal formunda çökmesi gerçekleştiriliyor.
Yöntemin Başarı Oranı ve Saflık Derecesi Nedir?
Gerçekleştirilen laboratuvar testlerinde, çözelti içerisindeki arseniğin %99’undan fazlası geri kazanılırken, ulaşılan materyalin saflık derecesi %99’un üzerine çıktı. Ancak elde edilen nihai malzemenin amorf bir yapıya sahip olması, düzenli kristal yapıdaki ticari arsenikten ayrışmasına neden oluyor. Araştırmacılar, mevcut saflık seviyesinin yarı iletken ve mikroelektronik sektörlerinde doğrudan kullanım için henüz kafi olmadığını ifade ediyor. Bu bağlamda, yöntemin endüstriyel ölçekteki maliyet analizi ve devasa miktardaki atıklar üzerindeki verimlilik incelemeleri devam ediyor.
Uzmanlar Bu Gelişme Hakkında Ne Düşünüyor?
Çalışmaya ilişkin görüşlerini paylaşan British Columbia Üniversitesi’nden Tamara Etmannski, bu tarz depolama alanlarının gelecekte elektronik dünyası için kritik bir metalik arsenik kaynağı haline gelebileceğini vurguladı. Etmannski, bu yöntemin hem ekolojik riskleri minimize etme hem de hammadde tedariği sağlama açısından büyük bir potansiyel sunduğunu belirterek şu ifadeleri kullandı: “bu tür depolama sahalarının gelecekte elektronik sektörü için metalik arsenik kaynağına dönüşebileceğini ve yöntemin hem çevresel riskleri azaltma hem de hammadde geri kazanımı sağlama potansiyeli taşıdığını” belirtti.