Bu hafta içerisinde İstanbul Borsası‘nda tanıklık edilen keskin gerileme, ülkedeki ekonomik dar boğazı ve dengesiz yapıyı bir kez daha tartışmaların odağına yerleştirdi. Türkiye’nin karşı karşıya kaldığı bu istikrarsızlığın kökenindeki asıl problemler yeterince irdelenmediği için, mevcut ekonomik çıkmazın aşılması da pek muhtemel görünmüyor.
Ekonomik İstikrarsızlığın Temel Nedenleri Nelerdir? (Ne?)
AKP iktidarı döneminde belirginleşen ekonomik krizin ve sarsıntıların arkasında iki ana faktör yatmaktadır: İlki demokrasinin işlevini yitirmesi, ikincisi ise üretim odaklı ekonomi modelinin tasfiye edilmesidir. Bugün şikayet edilen yüksek enflasyon, cari açık, ağır borç yükü, yavaş büyüme hızı, işsizlik, gelir adaletsizliği, yerel para biriminin değer kaybı ve borsadaki çöküşler gibi tüm olumsuz göstergeler, aslında bu iki temel sorunun birer neticesidir.
Neden Türkiye Ekonomik Bir İlerleme Kaydedemiyor? (Neden?)
Hukuk devletinin zayıflaması, adaletin sarsılması, yasama, yürütme ve yargı arasındaki güçler ayrılığının yok olması ekonomik kalkınmanın önündeki en büyük engellerdir. Bağımsız yargı, ifade ve yayın özgürlüğü, örgütlenme hakkı, şeffaf seçim sistemi ve laiklik gibi değerlerin ortadan kalktığı bir iklimde iktisadi gelişme de sağlanamamaktadır. Siyasi alandaki gerileme, ekonomik gerilemeyi de kaçınılmaz kılmaktadır. Türkiye özelinde siyaset ve ekonomi öylesine iç içe geçmiştir ki, AKP tarafından tesis edilen monarşik ve teokratik yapı devam ettiği sürece ekonomide iyileşme beklemek boş bir temenniden öteye geçemez.
Üretim Ekonomisi Nasıl Bir Gerileme Sürecine Girdi? (Nasıl?)
Ülkenin ikinci büyük yarası; tarım, sanayi ve teknoloji alanlarında üretim temelli bir sistemin oluşturulamamış olmasıdır. Bir dönemler tarımda dünyanın sayılı üreticilerinden olan Türkiye, AKP döneminde dışa bağımlı bir ithalatçı konumuna sürüklenmiştir. Tarımsal desteklerin kesilmesiyle Anadolu ve Trakya‘daki çiftçiler sahipsiz bırakılmış ve kentsel bölgelere göç etmeye mecbur edilmiştir. Cumhuriyetin kuruluşundan itibaren sanayi alanında atılan adımlar ise bu dönemde ivme kaybetmiş, sanayi üretimi çeşitliliğini yitirerek büyük oranda savunma sanayisine hapsedilmiştir. AKP yönetimi ekonomiyi sadece inşaat ve finans sektörlerine dayandırdığı için geniş çaplı bir kalkınma hamlesi yapılamamıştır.
Küresel Teknoloji Yarışında Türkiye Nerede Duruyor? (Nerede?)
Dünya genelinde ABD, Britanya, Almanya, Fransa, Çin ve Japonya gibi ülkeler teknolojik devrimler gerçekleştirip devasa üretimlere imza atarken, Türkiye bu yarışta öncü ülkelerin oldukça gerisinde kalmıştır. İktidarın uyguladığı “liberal” görünümlü neo-liberal ekonomi ve özelleştirme politikaları, Cumhuriyetin temelindeki halkçı ve kamucu modelleri yok etmiştir. Bu süreçte üretim ekonomisinin ve adaletin darbe alması, Türkiye’nin dünyanın en yoksul ülkeleri arasında anılmasına yol açmıştır.
Ekonomik Çıkmazdan Kurtulmak İçin Kim, Ne Yapmalı? (Kim?)
Adında “adalet” ve “kalkınma” kelimeleri bulunan Adalet ve Kalkınma Partisi, her iki kavramı da hayattan çıkardığı için halk arasında artık sadece A, K ve P harfleriyle ifade edilmektedir. Sosyal tablodaki veriler durumun vahametini ortaya koymaktadır: Türkiye’de her 10 kişiden 2’si işsizdir ve çalışan 8 kişinin de yaklaşık yarısı asgari ücretle yaşamaya çalışmaktadır. Nüfusun yüzde 60’a yakın bir bölümü yoksulluk sınırının altında bir yaşam sürmektedir. Bu denli büyük bir gelir eşitsizliği siyasi istikrarsızlığı, o da ekonomik krizleri besleyerek tehlikeli bir kısır döngü oluşturmaktadır.
Bu döngüyü kırmanın tek yolu AKP iktidarının sona ermesidir; çünkü mevcut yönetim yapısının özü itibarıyla adaleti ve kalkınmayı geliştirmesi kategorik olarak imkansızdır. Öte yandan, yönetime talip olan ana muhalefetin de bu ekonomik enkazı nasıl kaldıracağına dair halkı tatmin edecek ve güven verecek güçlü söylemler geliştirmesi elzemdir.
