Borsa İstanbul, fon ve hisse senetlerine yönelik manipülasyon soruşturmalarının tetiklediği büyük bir güven bunalımıyla mücadele ediyor. Cuma günü, fon ödemelerinin yapılacağına dair gelen açıklamaların etkisiyle piyasa günü %0.17 gibi çok kısıtlı bir yükselişle tamamlasa da, bu durum satış baskısının bir süre daha devam edebileceğine yönelik bir işaret olarak değerlendiriliyor.
Borsa İstanbul’da değer kaybı ne kadar oldu?
BIST Tüm endeksi bünyesindeki şirketlerin toplam piyasa değeri, Mayıs ayında 22,64 trilyon TL ile rekor kırmıştı. Ancak 2 Ekim itibarıyla bu rakam 16,21 trilyon TL seviyesine kadar geriledi. Zirve noktasından bu yana şirketlerin toplam değerinden yaklaşık 6,43 trilyon TL silinirken; Bloomberg HT tarafından yapılan hesaplamalara göre, fon manipülasyonu krizinin yaşandığı sadece Eylül ayı içerisindeki kayıp 4.5 trilyon TL’ye ulaştı.
Endeks bazında bakıldığında ise BIST Tüm, Mayıs ayındaki tarihi zirvesinden 2 Ekim’e kadar %22,4 oranında değer kaybetti. Fon krizi öncesindeki son kapanış olan 14 Eylül tarihinden 2 Ekim’e kadar yaşanan düşüş ise %19,2 olarak kaydedildi.
Yeni halka arz edilen şirketlerin son durumu nedir?
Fon krizi borsadaki genel erimeyi hızlandırırken, son dönemdeki halka arz dalgasında tartışma konusu olan değerlemelerin yarattığı riskler de gün yüzüne çıktı. Son bir yıl içerisinde halka açılan 36 şirketin 23’ünde, yani %64’ünde, hisse fiyatları 2 Ekim kapanışı itibarıyla halka arz fiyatının altına geriledi. Bu hisselerde halka arz fiyatına göre yaşanan en keskin kayıp %61 seviyesine ulaşırken, genel ortalama getiri ise eksi %5 oldu.
Ekonomist Emre Şirin: “Mesele halkın büyümesi değildi”
Ekonomist Emre Şirin, borsada yaşanan bu sert düşüşlerin basit bir sonuç olmadığını, mevcut halka arz sisteminin bizzat bu krizi hazırladığını savundu. Şirin, durumu şu sözlerle analiz etti: “Mesele doğru şirketler ve onlarla birlikte halkın büyümesi değildi. Şirketlerin batmamasıydı çünkü batarsa işsizlik daha da artar, şirket de işsiz de kredisini ödeyemez, toplumsal kaos olur. Bedava sermaye olsun, şirketin kasası dolsun istendi. Kayıpta ise ‘yatırım riskini göze almış der geçeriz’ diye bakıldı”
Henüz halka açılmadan konkordato ilan eden şirketlerin bile bulunduğunu hatırlatan Şirin, mevcut ve yeni başvuruların çok sıkı incelenmesi gerektiğini belirtti. Güçlü firmaların ve borsanın genel yapısının zarar gördüğünü ifade eden Şirin, bir servet transferi yapıldığını iddia ederek; “Aracı kurumların pazarlamacıları şirkete gidip ‘sizi halka arz edelim’ diyor. Arz kriterleri içinse ‘hallederiz’ deniyor. Bu işin komisyon bacağının da irdelenmesi lazım” dedi. Şirin ayrıca, güvenin kaybolduğu bu ortamda sağlıklı şirketlerin yatırımla buluşamayacağını ve krizin bankacılık sektörüne de sirayet edebileceğini sözlerine ekledi.
Ali Ağaoğlu: “Yatırımcı en az 6 ay ilgi göstermeyecek”
Ekonomist Ali Ağaoğlu, son dönem halka arzlarının büyük kısmında hatalı fiyatlamalar yapıldığını ve şirketlerin değerinin üzerinde piyasaya sürüldüğünü vurguladı. Arzların kısıtlı sayıda aracı kurumda toplanmasının risklerine değinen Ağaoğlu, fon kriziyle birlikte oluşan nakit ihtiyacının tüm piyasaya satış olarak yansıdığını söyledi. Ağaoğlu, “Borsadan kaynak temin edeceğim diye düşünen şirketler için önümüzdeki dönem sıkıntılı. Yatırımcı en az 6 ay ilgi göstermeyecek” şeklinde konuştu.
Metin Yüksel: “Fon tasfiyesi kayıpları artırıyor”
Sermaye Piyasaları Uzmanı Metin Yüksel ise kayıpları sadece halka arz yöntemlerine bağlamanın eksik kalacağını belirterek; “Fon tasfiyesi, kredili işlemler ve adli süreç, hisse fiyatlarında beklenenden çok daha fazla değer kaybına yol açıyor. Halka arzda yüklenim gerçekleştirecek kurum bulmak, kaynak sağlamak zorlaşacak” ifadelerini kullandı.
Bireysel yatırımcıyı ve piyasanın geleceğini neler bekliyor?
Prof. Cem Başlevent, fiyatlamaların ve halka arz uygunluğunun şüpheli olduğunu ancak son kayıpların daha çok piyasadaki panik ve likidite ihtiyacıyla ilgili olduğunu dile getirdi. Başlevent, “Bu karmaşık süreç geride kaldığında bireysel yatırımcılar önemli parasal kayıplar yaşamış olacaklar. Aslında halka arz edilmeyi hak eden bazı şirketler ise bu fırsatı bulmakta zorlanacaklar gibi görünüyor. Güven kaybının yeniden tesis edilmesi epeyce zaman alacak. Piyasalara ve ülke ekonomisine verilen zararın boyutu zamanla daha iyi anlaşılacak” dedi.
Prof. Dr. Sinan Alçın ise mevduat faizlerinin enflasyona karşı koruma sağlamaması üzerine borsaya yönelen bireysel yatırımcının, fon krizinin etkisiyle halka arz iştahının kesildiğini ifade etti. Şirketlerin halka arzı bir “ucuz kredi” yöntemi olarak görmemesi gerektiğini belirten Alçın, “Orta ve uzun vadede istedikleri sonucun tam tersine hüsranla karşı karşıya kalabilirler.” uyarısında bulundu.
Ekonomist İris Cibre de aracı kurumların kredi limitlerini kısıtlamasının baskıyı artırdığını belirterek şunları söyledi: “Tasfiye halinde olan 131 fonun içerisinde hisse fonları da bulunuyor. Şişirilmiş hisseler dışındaki fonların likit olduğu söyleniyor. Buradan da ekstra, ikinci bir satış dalgası söz konusu olabilir. SPK gerekli düzenlemeleri yaptı. Bir de endeks kriterleriyle ilgili bir düzenleme bekliyoruz. Kasım ayında MSCI’ın Türkiye’ye ilişkin değerlendirmesi bekleniyor. Manipülatörlerin temizlenmesiyle daha şeffaf bir piyasa olacaktır. Kasım sonrasında konjonktür de bize destek olursa, S&P’nin not görünümü aşağı çekilmezse, piyasa yabancı yatırımcı için daha uygun hale gelebilir.”